این مطلب راهنمایی عمومی برای کسانی است که روی موتور کار می‌کنند. برای اندازه‌ها و مقادیر دقیق همیشه به دفترچهٔ تعمیرات سازندهٔ خودرو یا موتور مراجعه کنید.
نسخهٔ چاپی
همین راهنما با قالب کاتالوگ یاتاقان گلدن، آمادهٔ چاپ و آویزان‌کردن کنار میز کار.
دانلود راهنما (PDF)لقی را کجا و چطور اندازه بگیریم
لقی روغن فاصلهٔ بین دهنهٔ میل‌لنگ و یاتاقانِ بسته‌شده است. این‌که «چقدر باشد» یک جواب ثابت ندارد، چون به نوع موتور، روغن و کار موتور بستگی دارد. ولی یک عدد برای شروع هست.
جدارهٔ نیم‌یاتاقان همه‌جا یک‌اندازه نیست. وسطش، یعنی جایی که ۹۰ درجه با سطح جدایش فاصله دارد، از همه‌جا ضخیم‌تر است و هرچه به دو سر نزدیک می‌شود کمی نازک‌تر می‌شود. این کار را عمداً می‌کنند تا یاتاقان با قطعه‌های دور و برش جور شود و موقع کار روغن راحت‌تر زیر دهنه برود.
نزدیک دو سر هم یک کم‌ضخامتیِ جزئی هست. دلیلش این است که اگر کپه کمی جابه‌جا شد یا دو نیم‌یاتاقان چند صدم فرق داشتند، در محل جدایش پله درست نشود.
لقی را این‌طور اندازه بگیرید
- همیشه عمود بر سطح جدایش. لقی را در امتداد ۹۰ درجه با سطح جدایش حساب می‌کنند، همان‌جا که جدارهٔ یاتاقان از همه‌جا ضخیم‌تر است.
- بهترین راه: بور گیج ساعتی. یاتاقان‌ها را با گشتاور درست ببندید، میل‌لنگ را نگذارید و قطر داخل یاتاقان را با بور گیج بخوانید. بعد قطر دهنه را با میکرومتر بگیرید و از هم کم کنید.
- در سه جا اندازه بگیرید. در هر یاتاقان، یک بار جلو، یک بار وسط و یک بار عقب.
- راه دیگر: پلاستی‌گیج. نوار پلاستی‌گیج را روی دهنه بگذارید، کپه را با گشتاور ببندید و پهنای نوارِ له‌شده را بخوانید (مرحله‌به‌مرحله‌اش در «راهنمای نصب یاتاقان موتور» هست).
از چه عددی شروع کنیم
برای بیشتر موتورها، به‌ازای هر ۱۰۰ میلی‌متر قطر دهنه، حدود ۰٫۰۷۵ تا ۰٫۱ میلی‌متر لقی جای خوبی برای شروع است.
برای موتورهای پرقدرت و رقابتی، به عدد بزرگ‌تر حدود ۰٫۰۱۳ میلی‌متر اضافه کنید. این‌ها فقط عدد شروع‌اند. موتور و کارش می‌گوید از آن‌جا کمتر بروید یا بیشتر.
| قطر دهنهٔ میل‌لنگ | لقی معمول (میلی‌متر) | بیشترین برای موتور پرقدرت |
|---|---|---|
| ۴۰ میلی‌متر | ۰٫۰۳۰ تا ۰٫۰۴۰ | ۰٫۰۵۳ |
| ۵۰ میلی‌متر | ۰٫۰۳۸ تا ۰٫۰۵۰ | ۰٫۰۶۳ |
| ۶۰ میلی‌متر | ۰٫۰۴۵ تا ۰٫۰۶۰ | ۰٫۰۷۳ |
| ۷۰ میلی‌متر | ۰٫۰۵۳ تا ۰٫۰۷۰ | ۰٫۰۸۳ |
| ۸۰ میلی‌متر | ۰٫۰۶۰ تا ۰٫۰۸۰ | ۰٫۰۹۳ |
مهم اگر دفترچهٔ موتور خودش لقی داده، همان را بگیرید. این جدول فقط وقتی به کار می‌آید که عدد کارخانه را ندارید.
چرا هر موتور عدد خودش را دارد
یک مثال ساده: اندازهٔ مجاز قطعه‌ها را کنار هم بگذارید و ببینید لقی نهایی در چه بازه‌ای می‌افتد. شمارهٔ هر ردیف جدول، همان شمارهٔ روی شکل است.
لقی ۰٫۰۷۹ برای یک سواری معمولاً زیاد است. ولی همین موتور اگر در وانت‌ای کار کند که تریلر می‌کشد و روغن غلیظ‌تر دارد، لقی بیشتر را راحت‌تر تحمل می‌کند.
کارخانه معمولاً قطعه‌ها را با هم جور می‌کند تا لقی از حد مجاز زیادتر نشود؛ چون اگر قطعه‌ها بی‌حساب سوار شوند، صدا و لرزش موتور زیاد می‌شود.
بیشتر موتورهای تازه با روغن‌های روانی مثل 5W-30 کار می‌کنند. این روغن‌ها از لقی کم راحت‌تر رد می‌شوند.
در موتورهای بلوک آلومینیومی برای کم‌کردن صدا و لرزش، لقی را تنگ‌تر می‌گیرند.
| مورد | مقدار (میلی‌متر) |
|---|---|
| ۱ — اختلاف مجاز قطر محفظه | ۰٫۰۲۵ |
| ۲ — اختلاف مجاز قطر دهنهٔ میل‌لنگ | ۰٫۰۲۵ |
| ۳ — اختلاف مجاز ضخامت دو نیم‌یاتاقان (هرکدام ۰٫۰۰۸) | ۰٫۰۱۵ |
| ۴ — جمع ۱ و ۲ و ۳: لقی روغن تا این‌قدر می‌تواند جابه‌جا شود | ۰٫۰۶۶ |
| ۴ — اگر کمترین لقی ۰٫۰۱۳ باشد، بیشترین لقی می‌شود | ۰٫۰۷۹ |
لقی کمتر بهتر است یا بیشتر
لقی هم روی کار یاتاقان اثر دارد، هم جای خطا را پر می‌کند. برای همین کم و زیادش هرکدام جای خودش را دارد.
یاتاقانی که مدتی کار کرده باید روی دوسوم تا سه‌چهارم سطحش اثر کار داشته باشد. این اثر را در نیمهٔ پرفشار ببینید: نیمهٔ پایین یاتاقان ثابت و نیمهٔ بالای یاتاقان متحرک.
دهنه و یاتاقان بیشتر به هم می‌خورند، لایهٔ روغن پهن‌تر می‌شود و فشار روی یاتاقان روی سطح بیشتری پخش می‌شود. نتیجه: یاتاقان بیشتر عمر می‌کند. به شرطی که قطعه‌ها خوب ماشین‌کاری و پرداخت شده باشند.
وقتی قطعه‌ها کمی کج یا ناصاف‌اند، لقی بیشتر جلوی خرابی را می‌گیرد. موتور پرقدرت داغ‌تر می‌شود و روغنش رقیق‌تر؛ میل‌لنگ و بلوک هم بیشتر خم می‌شوند. پس لقی بزرگ‌تر می‌خواهد. روغن مصنوعی هم کمک می‌کند.
بخشی از پوشش موقع جا افتادن ساییده می‌شود و لقی کمی بیشتر می‌شود. برای همین بعضی سازنده‌ها لقی اولیه را حدود ۰٫۰۱۳ میلی‌متر کمتر می‌گذارند. لقی یاتاقان پلیمری گلدن را از تیم فنی ما بپرسید.
چه چیزهای دیگری روی لقی اثر دارند
- غلظت روغن (نوع و درجه)
- دمای موتور و فشار روغن
- دور موتور
- جای سوراخ‌های روغن در بلوک و میل‌لنگ
- شیار روی یاتاقان و شکل ساخت آن
- پوشش یاتاقان و دقت اندازه‌گیری خودتان
خلاصه در شش قاعده
پیش از رسیدن به عدد، این شش را یادتان باشد.
- اول عدد کارخانه. اگر دفترچه لقی داده، همان را بگیرید.
- اگر عدد کارخانه نیست. از ۰٫۰۷۵ تا ۰٫۱ میلی‌متر برای هر ۱۰۰ میلی‌متر قطر دهنه شروع کنید؛ در موتور پرقدرت تا ۰٫۰۱۳ بیشتر.
- عمود بر سطح جدایش اندازه بگیرید. در جلو، وسط و عقب هر یاتاقان.
- با گشتاور اندازه بگیرید. یاتاقان را با گشتاور کارخانه ببندید و میل‌لنگ را نگذارید؛ یا از پلاستی‌گیج استفاده کنید.
- اختلاف مجازها را جمع بزنید. ببینید لقی با اختلاف مجاز محفظه، دهنه و یاتاقان تا کجا جابه‌جا می‌شود.
- کار موتور را در نظر بگیرید. نوع روغن، دما، بار و موتور عدد درست را عوض می‌کنند. یاتاقان کارکرده هم باید روی دوسوم تا سه‌چهارم سطحش اثر داشته باشد.
نکته اگر دربارهٔ یک موتور مطمئن نیستید، نوع موتور، روغن مصرفی و اندازهٔ دهنه‌ها را برای تیم فنی ما بفرستید.